U komt aan bij uw werk en uw leidinggevende vraagt u een drugstest te doen. Moet u daar aan meewerken? Het korte antwoord is: in de meeste gevallen niet. Hier leggen we uit hoe het precies zit.

De hoofdregel: testen mag niet zomaar

Drugstestuitslagen zijn medische gegevens en daarmee zogeheten ‘bijzondere persoonsgegevens’. De privacywet (AVG) verbiedt het verwerken van zulke gegevens in de meeste situaties. Artikel 9 van de AVG bepaalt dat de verwerking van onder andere “gezondheidsgegevens” is verboden, waaronder ook de gegevens die worden verkregen uit alcohol- en drugstests. De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) handhaaft hierop en kan bedrijven een boete opleggen als ze medewerkers toch testen, ook als de medewerker zelf heeft ingestemd met de test.

Zelfs als u “ja” zegt uit angst voor problemen, maakt dat de test niet automatisch rechtmatig. Er wordt zelfs vanuit gegaan dat de werknemer geen echte vrijheid heeft bij zo een keuze.

Voor wie mag het dan wél?

De groep medewerkers bij wie testen is toegestaan, is erg klein. In de wet staat bij welke beroepen drugstests zijn toegestaan: het gaat om piloten, treinmachinisten en kapiteins. Op dit moment is het afnemen van tests alleen toegestaan voor bepaalde beroepen op basis van de Scheepvaartwet, Spoorwegwet, de Wet lokaal spoor en de Wet luchtvaart.

Werkt u in zo’n functie? Dan mag uw werkgever u wél verplicht laten testen, maar moet hij zich ook nog aan aanvullende regels houden: hij mag niet zomaar alle werknemers testen, niet meer persoonsgegevens verzamelen dan nodig, en moet de verkregen gegevens goed beveiligen.

Wat is een ADM-beleid?

Veel bedrijven hebben een zogenoemd Alcohol-, Drugs- en Medicijnbeleid (ADM-beleid). Werkt u bij een bedrijf met zo’n ADM-beleid, dan mag uw werkgever u nog steeds niet verplichten tot een drugstest, maar gebruikt u drugs, dan overtreedt u wel de bedrijfsregels. Dat beleid zelf mag namelijk op grond van art. 7:660 BW (instructierecht van de werkgever) verbieden dat een werknemer onder invloed op het werk verschijnt

Er is dus een belangrijk verschil: het beleid zelf mag verbieden dat u onder invloed op het werk verschijnt, maar de handhaving via een verplichte test is een ander verhaal.

Mag u een drugstest weigeren?

Uw werkgever mag u vragen een drugstest te doen, maar niet verplichten. En hij mag u ook niet ontslaan als u die test weigert.

Heeft u toch een test gedaan en was de uitslag positief? Dan is het nog niet automatisch het einde. Zo was er bijvoorbeeld een medewerker die al 17 jaar bij een bedrijf werkte en positief testte op cannabis nadat hij de avond ervoor op een feestje had gerookt. De rechter oordeelde dat het ontslag onterecht was, omdat niet bewezen was dat hij daadwerkelijk onder invloed was tijdens werktijd.

Wat als de test toch is afgenomen?

Als er een alcohol- of drugstest is afgenomen zonder wettelijke basis, kan dat in een ontslagzaak toch meespelen, maar de werkgever overtreedt wel de wet. Laat u in zo’n situatie altijd adviseren door een jurist.

Heeft u vragen naar aanleiding van dit artikel? De Rechtswinkel Rotterdam is telefonisch bereikbaar op maandag en donderdag van 13:30-17:30 en op dinsdag, woensdag en vrijdag van 8:30-12:30.